Colbergcoffee » Colberg » Colberg Piwo – średniowieczne tradycje piwowarskie Kołobrzegu

Colberg Piwo – średniowieczne tradycje piwowarskie Kołobrzegu

Colberg (Kołobrzeg) w średniowieczu to nie tylko gród obronny i ośrodek handlu solą, ale też miejsce, w którym piwo było niemal synonimem codziennego życia. Mieszczańskie browary pachniały wąskimi uliczkami, a browarnicy – zrzeszeni w silnej gildii – decydowali o smaku i jakości lokalnego trunku. Im dłużej się wgryzać w historię, tym więcej ciekawostek wypływa, więc pozwól, że zabiorę Cię na nieco dłuższą podróż po piwnych dziejach Colberga.

Piwo Black – duma Kołobrzegu

Legenda o piwie „Black” brzmi jak opowieść z powieści przygodowej, ale… to naprawdę się wydarzyło. W Kołobrzegu warzono ciemne piwo, nazywane właśnie „Black” – uznawane za jedno z najlepszych w całym Pomorzu Zachodnim. Ten trunek, warzony ze słodu ciemnego, eksportowano do innych miast Hanzy i ponoć szczególnie upodobał go sobie książę Franciszek. Mimo że w pobliskim Budzistowie powstał browar produkujący jasne piwo w stylu poczdamskim, w Kołobrzegu wola lokalnego trunku była silniejsza – „Black” królowało w karczmach i na miejskich stołach.

Ta popularność przełożyła się też na obronę miasta. Według kronik, 21 grudnia 1462 roku podczas ataku wojsk biskupa Henninga Ivena na Kołobrzeg, mieszczki oblewały oblegających gorącym piwem – rozgrzany trunek spływał z murów, parzył skórę, a napastnicy spadali na zamarzniętą Parsętę. To jedna z najbardziej barwnych, ale też wymownych scen w lokalnej historii; dowód na to, że w średniowieczu piwo było nie tylko napojem, lecz także narzędziem walki.

Gildia Piwowarów i reguły warzenia

Choć piwo w Kołobrzegu warzono już w XIII wieku, formalne zasady uregulowano dopiero po założeniu Gildii Piwowarów w 1528 roku. Była to trzecia co do kolejności gildia rzemieślnicza w mieście. Statuty gildii szczegółowo określały, kto i w jakich warunkach może ważyć piwo: piwowar musiał posiadać własny dom, nie mógł warzyć dla innych i sprzedawał wyłącznie swoje piwo. Warzenie poza cechem zostało zakazane, co podkreśla siłę bractw rzemieślniczych w mieście nad Parsętą.

W 1516 roku wprowadzono niemieckie prawo czystości piwa – Reinheitsgebot. W myśl tego prawa piwo mogło powstawać tylko z wody, słodu i chmielu. Kołobrzeska rada miejska potwierdziła przywileje gildii w 1613 roku, ale życie szybko zweryfikowało sztywne reguły – wraz z upływem czasu pojawiało się coraz więcej piwa warzonego poza cechem, a do miasta napływały nowe smaki.

W szczytowym okresie, około 1613 roku, w Kołobrzegu działało aż 179 browarów. Dla porównania – w 1650 roku było ich 150, a w 1676 już tylko 130. Spadek liczby browarów wiązał się z wojnami i kryzysami gospodarczymi, ale też ze zmieniającymi się gustami. W XVIII wieku piwo zaczęła wypierać wódka, a eksport zmalał – w 1614 roku port opuściło 4 692 beczki piwa, w 1622 roku 1 896 beczek, w 1635 roku 349 beczek, a po 1645 roku nie odnotowano już ani jednej.

Piwo i gospodarka miasta

Piwo w Kołobrzegu było nie tylko lokalnym napojem – stanowiło trzon gospodarki miasta. Lokalni mieszkańcy i gildie browarników kontrolowali cały proces produkcji: od uprawy chmielu na bagiennych łąkach wokół miasta, przez słodowanie jęczmienia, po sprzedaż gotowego trunku. Władze miejskie dbały o jakość piwa, wprowadzając surowe prawa i ograniczenia, ale też wspierając eksport.

Głównym kierunkiem wywozu był Gdańsk – piwo transportowano w beczkach z napisem Colberg rzeką Parsętą i dalej morskimi szlakami. Z Bornholmu sprowadzano natomiast jęczmień i słód, co pokazuje, jak rozbudowane były kontakty handlowe. W 1613 roku w Kołobrzegu działało 179 browarów, co jak na ówczesne warunki było liczbą imponującą. Warto pamiętać, że miasto zajmowało się też handlem solą i rybami – piwo było jedną z kilku gałęzi miejscowej gospodarki, ale to właśnie ono było najbardziej rozpoznawalnym produktem marki Colberg.

Jednocześnie nie każdy mógł być browarnikiem. Prawo niemieckie, wprowadzone wraz z lokacją miasta na prawie lubeckim, ograniczało udział rodzimych Słowian w gildiach i ważniejszych zawodach. W 1564 roku zakazano przyjmowania Słowian do cechu kowali. Choć mieszkańcy kołobrzescy posiadali wolność osobistą, nie wszyscy mieli równe prawa do produkcji i handlu. To ważny kontekst, bo pokazuje, że piwo było też elementem walki o wpływy między mieszkańcami a przyjezdnymi.

Oblężenie 1462 – piwne zwycięstwo

Epizod z 1462 roku zasługuje na szczególną uwagę. Podczas konfliktu między miastem a biskupem Henningiem Ivenem, 21 grudnia 1462 r., wojska pomorskie pod dowództwem Dionizego von der Osten podeszły pod mury Kołobrzegu. Atak przypuszczono na zamarzniętej Parsęcie, przystawiono drabiny i próbowano wedrzeć się do miasta. Obrona okazała się jednak zaskakująca – kobiety na murach lały na oblegających gorące piwo. Parzący trunek skutecznie zmuszał żołnierzy do odwrotu, a gdy lód na rzece pękł, wielu z nich utonęło.

Niektórzy historycy podchodzą do tej opowieści z przymrużeniem oka, bo trudno znaleźć jednoznaczne dowody, ale kroniki i tradycja miejska mówią wyraźnie: kołobrzeski „Black” ocalił miasto przed najeźdźcami. Ta historia utrwaliła się w legendach, a w niektórych źródłach można znaleźć nawet szydercze piosenki na temat ucieczki wojsk von der Ostena. Niezależnie od tego, jak było naprawdę, legenda jest świetnym przykładem tego, jak lokalny trunek przerodził się w symbol niezłomności.

Warzenie w średniowieczu – szerszy kontekst

Warto też spojrzeć szerzej na świat piwa w średniowieczu. Już we wczesnym średniowieczu warzenie piwa bywało domeną kobiet; dopiero z czasem profesja przeszła w ręce mężczyzn. Najstarsza udokumentowana karczma z browarem na ziemiach polskich pochodzi z 1272 roku, a w XVI stuleciu piwo podawano nie tylko do picia, lecz także jako składnik posiłków – gotowano na nim zupy, polewki, a nawet marynowano w nim mięso.

Z biegiem lat w całej Europie wprowadzano coraz bardziej restrykcyjne regulacje. W 1516 r. niemieckie Reinheitsgebot pozwalało używać jedynie wody, jęczmienia i chmielu. Takie prawo obowiązywało też w Kołobrzegu – władze chciały w ten sposób utrzymać jakość produkcji. Jednocześnie w XVI-XVII wieku piwowarzy musieli konkurować z coraz bardziej popularnymi gorzelniami, co widać po spadającej liczbie browarów.

Na koniec – sięgnijmy po Piwo

Rozszerzając ten artykuł, starałem się pokazać, że piwo w średniowiecznym Kołobrzegu to coś więcej niż napój – to część miejskiej tożsamości. „Black” okryło się legendą, gildia browarników walczyła o swoje prawa, a gorący trunek stał się bronią w obronie murów. Historia Colberga pachnie słodem i chmielem, ale też determinacją mieszkańców, którzy potrafili wykorzystać swoją tradycję do czegoś więcej niż tylko biesiady.

na podstawie:
– książki „Życie w Średniowiecznym Kołobrzegu” autorstwa Roberta Dziemba
– kronik miejskich

FAQ – Piwo Colberg z Kołobrzegu i historia browarnictwa

1. Dlaczego piwo „Colberg” było znane poza Kołobrzegiem?

Piwo warzone w Kołobrzegu, sprzedawane pod nazwą „Colberg”, było cenione w całej północnej Europie. Eksportowano je głównie do portów Hanzy, m.in. do Gdańska, Lubeki i Kopenhagi. Uchodziło za trunek wysokiej jakości, a jego popularność sprawiła, że Kołobrzeg stał się jednym z ważniejszych ośrodków piwowarskich na Pomorzu.

2. Dlaczego piwo „Black” było tak wyjątkowe?

Było warzone z ciemnego słodu, co nadawało mu intensywny smak i aromat. Podobno szczególnie cenił je książę Franciszek. Mimo że w pobliskim Budzistowie powstał browar jasnego piwa w stylu poczdamskim, to właśnie „Black” pozostało ulubionym napojem mieszkańców Kołobrzegu.

3. Ile browarów działało w Kołobrzegu?

W szczytowym okresie, około 1613 roku, w Kołobrzegu działało aż 179 browarów. To imponująca liczba, biorąc pod uwagę ówczesne realia. Jednak z czasem liczba browarów spadała – w XVII wieku rozwój gorzelni i zmieniające się gusta mieszkańców wpłynęły na mniejszą produkcję piwa.

4. Czy to prawda, że piwo „uratowało” Kołobrzeg w 1462 roku?

Tak głosi legenda. Podczas oblężenia miasta kobiety na murach lały na napastników gorące piwo. Rozgrzany trunek parzył skórę żołnierzy, a wielu z nich wpadło do rzeki, gdy lód na Parsęcie pękł. Choć historycy spierają się o szczegóły, w Kołobrzegu opowieść o „piwnym zwycięstwie” jest mocno zakorzeniona.

5. Jakie znaczenie miało piwo dla gospodarki miasta?

Ogromne. Produkcja piwa była jednym z filarów lokalnej gospodarki. Eksportowano je głównie do Gdańska i innych portów Hanzy, a sam proces – od uprawy chmielu, przez słodowanie, aż po sprzedaż – był ściśle kontrolowany przez gildie browarników i władze miejskie.

6. Czym było prawo czystości piwa (Reinheitsgebot) i czy obowiązywało w Kołobrzegu?

Reinheitsgebot wprowadzono w 1516 roku w Niemczech. Nakazywało ono warzenie piwa wyłącznie z trzech składników: wody, słodu i chmielu. Kołobrzeg, będący wówczas częścią obszaru wpływów niemieckich, stosował te zasady. Dzięki temu kołobrzeskie piwa słynęły z wysokiej jakości.