Skąd pochodzi kawa
Pochodzenie nazwy „kawa” jest owiane tajemnicą i związane z kilkoma teoriami. Dwie z nich są uznawane za najbardziej prawdopodobne. Pierwsza wskazuje na etiopski region Kaffa, od którego mogła pochodzić nazwa, a druga wywodzi ją z arabskiego słowa „kahwa” – określenia używanego na napój, który dziś jest uwielbiany na całym świecie. Historia kawy sięga starożytności i przeplata się z legendami, tradycjami religijnymi oraz istotnymi wydarzeniami historycznymi. Jedna z najsłynniejszych opowieści głosi, że to kozy odkryły kawę, ale brak na to dowodów. Pewne jest, że to afrykańskie plemiona, szczególnie te zamieszkujące górzyste rejony Etiopii, jako pierwsze doceniły właściwości tej niezwykłej rośliny.
Sprzyjający klimat Etiopii umożliwiał dziki wzrost kawowców, które można tam spotkać do dziś. Już w starożytności na Półwyspie Somalijskim (znanym także jako Róg Afryki) kawa była spożywana na wiele różnych sposobów, które później ewoluowały w rytualne ceremonie. Początkowo mieszkańcy jedli czerwone owoce kawowca prosto z krzewu. Z czasem zaczęto wykorzystywać ziarna – kruszone w moździerzu, mieszane z masłem i miodem, formowane w kule i gotowane w osolonej wodzie z przyprawami. Nie tylko ziarna były cenne – liście kawowca stosowano do przygotowywania naparów z dodatkiem suszonych skórek cytrusów lub żuto je dla pobudzenia. Sok z owoców kawy używano także do produkcji alkoholu.
Jak widać, kreatywność w wykorzystaniu kawowca istniała już w czasach starożytnych. Jednak prawdziwy rozwój i popularność kawy rozpoczęły się dopiero w XII wieku, kiedy jej spożycie zaczęło zyskiwać na znaczeniu w świecie arabskim.
Historia kawy w Europie
Nie jest dokładnie wiadomo, kiedy kawa przekroczyła granice Afryki, ale szacuje się, że miało to miejsce między XII a XIII wiekiem. W tym czasie drogocenne owoce kawowca opuściły lasy Abisynii, wyruszając w podróż przez Morze Czerwone, by dotrzeć do Arabii Szczęśliwej – dzisiejszego Jemenu. To tam założono pierwsze komercyjne plantacje kawy. Wkrótce po odkryciu technik palenia ziaren zaczęto je mielić, a uzyskany napój nazwano „Czarnym Eliksirem”. Muzułmańscy mistycy wykorzystywali pobudzające właściwości kawy podczas długich ceremonii religijnych.
W roku 1555, za panowania Sulejmana Wspaniałego, w Imperium Osmańskim otwarto pierwsze „kahwe khaneh” – miejsca o orientalnym wystroju, gdzie arystokraci, poeci i dyplomaci delektowali się kawą. Turcy, znani z bogatych tradycji związanych z tym napojem, rozpowszechnili kulturę picia kawy na terenach kontrolowanych przez imperium. Chociaż Europejczycy nie mieli jeszcze bezpośredniego dostępu do kawy, słyszeli o jej właściwościach z opowieści podróżników, kupców i odkrywców, którzy zetknęli się z kulturą Bliskiego Wschodu.
Pierwsze ziarna kawy trafiły na europejski grunt na początku XVII wieku. Wenecjanie jako pierwsi zaczęli sprzedawać ją jako „pobudzający środek leczniczy”. Wkrótce dostawy kawy zaczęły przypływać do portów w Wenecji, Marsylii, Londynie, Amsterdamie i Hamburgu, by zaspokoić potrzeby arystokracji. Podobnie jak Chińczycy w przypadku herbaty, kraje arabskie przez długi czas kontrolowały handel kawą, pilnie strzegąc zarówno ziaren, jak i metod uprawy.
Pierwsza kawiarnia w Europie została otwarta niedługo po bitwie pod Wiedniem w 1683 roku, a za jej powstanie odpowiadał Polak – Jerzy Franciszek Kulczycki. To właśnie on znacząco przyczynił się do popularyzacji kawy na naszym kontynencie. Dzięki takim osobom kawa stała się nieodłącznym elementem codziennej rutyny milionów ludzi na całym świecie.
Od arabskiej kawy do włoskiego espresso
Na początku XVIII wieku w Europie trwała rywalizacja pomiędzy piwem z północy a winami z regionów śródziemnomorskich o miano najpopularniejszego napoju na kontynencie. W tym czasie na scenie pojawiły się trzej nowi pretendenci, którzy na zawsze zmienili kulturę picia w Europie: herbata, kakao i kawa. Wraz z nimi kawiarnie zaczęły zyskiwać na popularności, stając się miejscem spotkań nie tylko z powodu smaku serwowanych napojów, ale także dzięki swojej atmosferze. W odróżnieniu od tawern, kawiarnie oferowały spokojne miejsce do rozmów, wolne od alkoholu. To przyciągało artystów, intelektualistów i kupców, którzy doceniali zarówno możliwość wymiany myśli, jak i pobudzający efekt kawy.
Pod koniec XVIII wieku tradycyjne tureckie metody parzenia kawy, polegające na zalewaniu wrzątkiem zmielonych ziaren, zaczęły być zastępowane nowymi technikami. Zachodni konsumenci, coraz bardziej wymagający, wprowadzali udoskonalenia, takie jak filtrowanie naparu, co czyniło kawę smaczniejszą i bardziej aromatyczną. XIX wiek przyniósł kolejne innowacje – pojawiły się dzbanki i urządzenia umożliwiające filtrowanie, a następnie przełomowe wynalazki takie jak kawiarki, które umożliwiły przygotowywanie kawy o wysokiej jakości w domowym zaciszu.
W XX wieku świat kawy przeszedł prawdziwą rewolucję. Wprowadzenie ekspresów kolbowych i ciśnieniowych pozwoliło na przygotowanie napoju o niespotykanej dotąd intensywności smaku i aromatu. Te urządzenia nie tylko podniosły standard parzenia kawy, ale również przyczyniły się do powstania włoskiego espresso – synonimu doskonałości w świecie kawy. To właśnie dzięki tym innowacjom kawa zdobyła serca milionów ludzi na całym świecie i stała się nieodłącznym elementem codziennych rytuałów.
Jaki kraj słynie z kawy
Na świecie istnieje wiele krajów słynących z kawy, a ich renoma wynika z różnych czynników. Przede wszystkim warto pamiętać, że kawa to pojęcie obejmujące zarówno krzewy kawowca, owoce, ziarna (świeże i palone), jak i sam napój. Kraje takie jak Brazylia, Kolumbia, Etiopia, Indie czy Peru są znane z uprawy kawy i eksportu ziaren, które cieszą się uznaniem wśród kawoszy na całym świecie. Co więcej, pochodzenie ziaren ma ogromny wpływ na ich smak. Na przykład kawa z Brazylii wyróżnia się niską kwasowością i nutami orzechowymi, podczas gdy etiopskie ziarna oferują brzoskwiniowe aromaty z delikatną kwaskowatością.
Ciekawostką jest jednak fakt, że jednym z krajów najbardziej kojarzonych z kawą są Włochy – choć na ich terytorium nie znajdziemy ani jednej plantacji kawowca. Włochy słyną nie z uprawy, lecz z wyjątkowej kultury picia kawy, a także mistrzostwa w procesach palenia i blendowania ziaren. To właśnie te etapy decydują o jakości włoskiej kawy, której smaku i aromatu nie da się pomylić z żadnym innym. Włochy są światowym symbolem doskonałego espresso, cappuccino czy macchiato.
Do grona krajów słynących z kawy należy także Turcja, gdzie kawa od wieków przygotowywana jest w charakterystyczny sposób – mielone ziarna zalewa się wrzątkiem, tworząc gęsty i intensywny napój. Co więcej, to właśnie za pośrednictwem Stambułu kawa trafiła na ziemie polskie, wnosząc ze sobą bogatą tradycję i aromatyczne smaki, które do dziś zachwycają smakoszy.
Historia kawy w Polsce
Historia kawy w Polsce, choć stosunkowo krótka w porównaniu do innych krajów, jest niezwykle interesująca. Wszystko zaczęło się w XVII wieku dzięki Jerzemu Franciszkowi Kulczyckiemu, który przyczynił się do popularyzacji tego napoju w Europie po bitwie pod Wiedniem. Początkowo kawa nie zyskała wielu zwolenników w Polsce i była postrzegana jako nowinka. Dopiero w XVIII wieku w Gdańsku zaczęły powstawać pierwsze kaffehausy, gdzie picie kawy stało się bardziej powszechne.
Dzięki dogodnemu położeniu portowego miasta, surowiec docierał do Polski drogą morską, co umożliwiło rozwój kultury picia kawy. Na początku kawa była serwowana w porcelanowych filiżankach w stylu tureckim, ale szybko zaczęły pojawiać się lokalne wariacje, takie jak kawa z dodatkiem gęstej śmietanki czy cykorii.
Wpływy z krajów sąsiednich, takich jak Niemcy, Austria czy Włochy, znacząco wpłynęły na rozwój kawowych zwyczajów w Polsce. Dzięki temu dzisiaj możemy cieszyć się różnorodnością aromatów i sposobów przyrządzania tego napoju, które stały się częścią naszej codzienności i kultury.
Współczesna historia kawy w Polsce to także rozwój kawiarni i palarni specialty, które odpowiadają na rosnące oczekiwania konsumentów. Dzięki nim kawa stała się nie tylko codziennym napojem, ale również sposobem na celebrację smaku. Jednym z przykładów jest Palarnia Kawy z Kołobrzegu – ColbergCoffee, która powstała, aby zaspokoić wysokie wymagania miłośników kawy i wprowadzić ich w świat kawowych doznań na najwyższym poziomie.
