Kawa na pusty żołądek: czy szkodzi? Co mówią badania

Dla wielu osób kawa na pusty żołądek to pierwszy rytuał dnia. Wstajesz, włączasz ekspres i dopiero po filiżance myślisz o śniadaniu. Tymczasem w internecie można przeczytać, że kawa na czczo niszczy żołądek, rozregulowuje hormony i podnosi cukier. Sprawdziliśmy, co na ten temat mówią badania, kto powinien uważać i jak pić poranną kawę, żeby uniknąć dolegliwości.

Czy kawa na pusty żołądek szkodzi?

U większości zdrowych dorosłych nie. Nie ma przekonujących dowodów, że kawa wypita na czczo sama w sobie uszkadza zdrowy żołądek lub wywołuje chorobę wrzodową. Główne przyczyny choroby wrzodowej to zakażenie bakterią Helicobacter pylori i stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Kawa może jednak nasilać zgagę i refluks u osób, które mają do nich skłonność. Dlatego ważniejsze od godziny picia kawy jest to, jak reaguje na nią Twój żołądek.

Co dzieje się w żołądku po kawie na czczo?

Kawa pobudza wydzielanie kwasu solnego w żołądku. Co ciekawe, podobnie działa kawa bezkofeinowa. Oznacza to, że za ten efekt odpowiada nie tylko kofeina, ale też inne składniki naparu. W badaniu Cohena i Bootha, opublikowanym w New England Journal of Medicine w 1975 roku, zarówno zwykła, jak i bezkofeinowa kawa pobudzała wydzielanie kwasu u zdrowych ochotników. Sama kofeina wywoływała niewielki efekt. Badanie objęło zaledwie 8 osób, ale do dziś jest często cytowane.

Zdrowy żołądek zwykle dobrze toleruje kawę. Przy refluksie, chorobie wrzodowej lub zapaleniu błony śluzowej żołądka napar może jednak nasilać dolegliwości. Jeśli zauważasz taką reakcję, ogranicz kawę i skonsultuj objawy z lekarzem. Więcej praktycznych wskazówek znajdziesz w naszym poradniku czy kawa podrażnia żołądek.

Kawa na czczo a cukier we krwi

Jedno z najczęściej cytowanych badań przeprowadził Uniwersytet w Bath. Wyniki opublikowano w 2020 roku w British Journal of Nutrition. W badaniu uczestniczyło 29 zdrowych dorosłych. Po nocy, podczas której budzono ich co godzinę, pili mocną czarną kawę zawierającą około 300 mg kofeiny. Po 30 minutach otrzymywali słodki napój. Łączna odpowiedź glikemiczna była o około 50 procent większa niż bez kawy. Nie oznacza to jednak, że poziom cukru wzrósł o połowę. Szczytowe stężenie glukozy było wyższe o kilka procent.

Wyniki są ciekawe, ale badanie miało ograniczenia. Objęło niewielką grupę i sprawdzało jednorazową reakcję na dużą dawkę kofeiny, a nie skutki długotrwałego picia kawy. Sugeruje, że mocna kawa przed pierwszym posiłkiem może przejściowo pogarszać tolerancję glukozy. Nie dowodzi jednak, że picie kawy po śniadaniu poprawia kontrolę cukru na dłuższą metę. Badacze zasugerowali mimo to, aby po źle przespanej nocy najpierw zjeść śniadanie, a dopiero potem wypić kawę. To rozsądna ostrożność, szczególnie dla osób kontrolujących poziom cukru.

Kawa na czczo a kortyzol

Pewnie znasz radę, żeby nie pić kawy zaraz po przebudzeniu. Powód? Wysoki poziom kortyzolu. Podobno trzeba odczekać 90 minut. Kofeina rzeczywiście może przejściowo podnosić poziom tego hormonu, ale przy regularnym piciu kawy reakcja słabnie. W badaniu Lovallo z 2005 roku po kilku dniach codziennego spożywania kofeiny poranna dawka przestawała podnosić poziom kortyzolu. U części osób reakcja na kolejne dawki w ciągu dnia nadal jednak występowała. Brakuje przekonujących dowodów, że zdrowa osoba musi czekać 90 minut po przebudzeniu. Jeśli lubisz kawę zaraz po wstaniu i dobrze się po niej czujesz, nie musisz zmieniać nawyku.

Kawa na czczo a leki i suplementy

O tym mówi się rzadziej, choć ma duże znaczenie. Kawa może ograniczać wchłanianie niektórych leków. Dobrym przykładem jest lewotyroksyna w tabletkach, stosowana przy niedoczynności tarczycy. Przyjmuje się ją rano na czczo, popijając wodą. Z kawą zwykle trzeba odczekać co najmniej 60 minut. Nie należy też popijać leków kawą. Związki zawarte w naparze mogą dodatkowo ograniczać wchłanianie żelaza niehemowego, obecnego w produktach roślinnych i części suplementów. Jeśli rano przyjmujesz leki lub żelazo, sprawdź zalecany odstęp w ulotce albo zapytaj lekarza lub farmaceutę.

Kto powinien uważać z kawą na pusty żołądek?

• Osoby z refluksem i zgagą: kawa na czczo może nasilać objawy.
• Osoby z chorobą wrzodową lub zapaleniem błony śluzowej żołądka: picie kawy najlepiej skonsultować z lekarzem.
• Osoby z zespołem jelita drażliwego: kawa pobudza pracę jelita grubego i u części osób może nasilać dolegliwości.
• Osoby przyjmujące rano leki, szczególnie lewotyroksynę w tabletkach: należy zachować zalecany odstęp między lekiem a kawą.
• Kobiety w ciąży: według Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) spożycie do 200 mg kofeiny dziennie ze wszystkich źródeł nie budzi obaw o bezpieczeństwo dziecka.

EFSA uznaje, że spożycie do 400 mg kofeiny dziennie ze wszystkich źródeł oraz pojedyncze dawki do 200 mg nie budzą obaw o bezpieczeństwo zdrowych dorosłych, z wyjątkiem kobiet w ciąży. Nie każdy jednak dobrze toleruje takie ilości. Ile to filiżanek kawy? Wszystko zależy od metody parzenia. Szczegóły znajdziesz w artykule ile kawy dziennie można pić. Więcej o działaniu kofeiny przeczytasz w tekście kofeina w kawie: fakty i mity.

Jak pić kawę rano, żeby nie podrażniać żołądka?

1. Zjedz coś przed kawą lub razem z nią: kanapkę, jogurt albo owsiankę. U części osób nawet niewielki posiłek pomaga ograniczyć dyskomfort.
2. Wybierz kawę łagodną w smaku: o niskiej kwasowości, zwykle średnio lub ciemniej paloną. Pamiętaj jednak, że łagodny smak nie gwarantuje mniejszego ryzyka dolegliwości żołądkowych.
3. Spróbuj kawy z mlekiem: jeśli czarne espresso na czczo Ci nie służy, sprawdź wersję mleczną. Niektóre osoby wolą taką kawę, ale tolerancja jest indywidualna.
4. Zmniejsz porcję: jeśli mocna kawa na czczo wywołuje dyskomfort, wybierz mniejszą filiżankę lub napar z mniejszą ilością kofeiny.
5. Zadbaj o parzenie: niedoparzona kawa bywa nadmiernie kwaśna w smaku. Prawidłowa ekstrakcja pozwala uzyskać bardziej zbalansowany napar. Chodzi jednak o smak, a nie o ochronę żołądka.
6. Obserwuj reakcję organizmu: jeśli kawa na czczo wywołuje zgagę, spróbuj pić ją po śniadaniu. Jeśli czujesz się dobrze, nie musisz zmieniać przyzwyczajeń.

Kawa na czczo czy po śniadaniu? Porównanie

Jaka kawa na pusty żołądek?

Lubisz łagodną kawę o czekoladowych i orzechowych nutach? Szukaj ziaren o niskiej kwasowości, zwykle średnio lub ciemniej palonych. W naszej palarni polecamy Peru Chanchamayo z nutami słodkiej czekolady i migdałów, Meksyk El Jaguar oraz Brazylię Santos Guaxupe. Do ekspresu automatycznego dobrze sprawdza się Mieszanka Kapitańska. Wszystkie kawy o niskiej kwasowości zebraliśmy w kategorii kawy o niskiej kwasowości oraz w naszym rankingu najlepsza kawa ziarnista nie kwaśna.

To propozycje dla miłośników czekoladowych i orzechowych smaków, a nie gwarancja lepszej tolerancji żołądkowej. Kwasowość odczuwana w smaku kawy to nie to samo co kwas solny wydzielany w żołądku. Jasno palona, owocowa kawa nie musi nasilać dolegliwości bardziej niż ciemniej palona. Jeśli jednak zauważasz, że konkretna kawa Ci nie służy, wybieraj taką, po której czujesz się lepiej. Więcej wyjaśniamy w artykule kwasowość w kawie.

Jeśli źle tolerujesz kofeinę, spróbuj kawy bezkofeinowej. Możesz wybrać Kolumbię Excelso Decaf Swiss Water albo Meksyk El Tucan Decaf. Pamiętaj jednak, że kawa bezkofeinowa również pobudza wydzielanie kwasu żołądkowego. Przy refluksie nie zawsze rozwiąże więc problem.