Ile zarabia plantator z filiżanki kawy? Smutna prawda o sprawiedliwym handlu

Kochamy tę poranną rutynę: wstajesz, parzysz espresso, czujesz zapach i od razu łatwiej się żyje. Ale za tym małym rytuałem kryje się historia, o której rzadko myślimy. Ile z tych kilkunastu złotych, które płacimy za cappuccino, trafia do człowieka w Etiopii, Kolumbii czy Brazylii? Spoiler: niewiele. Prześledziłem raporty, porozmawiałem z paroma specjalistami i zebrałem liczby, które potrafią zniechęcić do kawy na mieście… albo odwrotnie – zmotywować do mądrych wyborów.

Kawa w filiżance, grosze dla plantatora

Zacznijmy od brutalnej statystyki. Polskie opracowania pokazują, że plantator otrzymuje z naszej filiżanki zaledwie 5-20 groszy. Inne źródła mówią o 1% ceny detalicznej: jeśli płacisz 4 dolary za kawę, farmer dostaje… 0,04 dolara. Nawet na rynkach, gdzie kawa kosztuje więcej, rolnicy rzadko wychodzą ponad poziom „na przetrwanie”.

Większość plantacji to malutkie gospodarstwa – 95% z nich ma mniej niż 5 hektarów. Rolnicy często pracują z rodziną, nie licząc własnego czasu pracy, bo inaczej bilans byłby dramatyczny. Jak mówi Andrea Olivar z organizacji Solidaridad, nawet jeśli cena ziaren rośnie, większość drobnych producentów nie uzyskuje zysku.

Łańcuch dostaw i znikające pieniądze

Gdzie więc znikają pieniądze? Raport „The Grounds for Sharing” rozkłada cenę kilograma kawy na czynniki pierwsze. Około 20% wartości zostaje u producentów – to i tak więcej niż sugerowano wcześniej. Ale palarnie zabierają 21%, a detaliści 22%. Kolejne 35% pochłaniają podatki, eksport i transport.

Do tego dochodzi wartość „rodzinnej pracy”, która w większości nie jest w ogóle wyceniana. Według tego samego raportu, rolnik z jednego kilograma kawy ma na czysto średnio 0,41 euro. A mówimy o produkcie, który potrafi kilkukrotnie zmienić właściciela zanim trafi na półkę.

Gdy kawa drożeje: ceny w 2025 roku

W tym roku kawa biła kolejne rekordy. Luty 2025 przyniósł historyczne 440,85 USC za funt zielonej arabiki – to prawie 9,7 USD za kilogram i ponad 100% wzrost w rok. W ciągu pięciu lat surowe ziarno podrożało aż czterokrotnie. Robusta, czyli ta „mniej szlachetna” odmiana, też osiągnęła rekordowy poziom 5,8 USD/kg. Trading Economics raportuje, że na początku września 2025 arabica kosztowała ponad 401 USC/lb, co oznacza 62% więcej niż rok wcześniej.

Dlaczego taka drożyzna? Złożyło się na to wszystko: susze i pożary w Brazylii oraz Wietnamie, nowe unijne regulacje przeciwko wylesianiu, które podniosły koszty eksportu, oraz problemy logistyczne i geopolityczne. Popyt rośnie, a podaż spada – wzór na drożyznę gotowy.

Czy to oznacza więcej pieniędzy dla rolników? Niestety, nie. W niektórych krajach, np. w Gwatemali czy Hondurasie, ceny farmgate wzrosły o 70-85% wraz z rynkowymi, ale w Etiopii… spadły. W Nikaragui rolnicy dostali ledwie 39% podwyżki, bo lokalnym kupcom zabrakło kapitału. Często wyższa cena giełdowa ledwo pokrywa rosnące koszty nawozów, transportu i energii.

Sprawiedliwy handel – piękna idea, trudna praktyka

Certyfikaty Fairtrade czy Rainforest Alliance mają poprawić sytuację plantatorów. Fairtrade gwarantuje minimalne ceny skupu i premie na projekty społeczne. Ale certyfikacja to kosztowna zabawa, a nie każdy farmer ma do niej dostęp. Poza tym nawet sprawiedliwy handel nie niweluje całego problemu – nadal jesteśmy w świecie, gdzie zysk rośnie w miarę przybliżania się do konsumenta.

Sporo palarni stawia dziś na direct trade, czyli bezpośredni zakup od rolników. To skraca łańcuch dostaw i pozwala zapłacić uczciwszą cenę. Taki model wymaga jednak budowania relacji i zaufania. Drobny importer nie zawsze jest w stanie działać na taką skalę.

PROMOCJA

Szybki podgląd

Zestawy

Zestaw 12 kg kawy ziarnistej Good Morning 80/20

1 548,00 zł Pierwotna cena wynosiła: 1 548,00 zł.1 331,28 złAktualna cena wynosi: 1 331,28 zł.

Dodaj do koszyka

PROMOCJA

Szybki podgląd

Do Biura

Zestaw kawy ziarnistej Good Morning 80/20

774,00 zł Pierwotna cena wynosiła: 774,00 zł.681,12 złAktualna cena wynosi: 681,12 zł.

Dodaj do koszyka

Szybki podgląd

Indie

Kawa Świąteczna – Indie Monsooned | Niska kwasowość

od 41,00 zł

Wybierz gramaturę

Ten produkt ma wiele wariantów. Opcje można wybrać na stronie produktu

Szybki podgląd

Kamerun

Kawa Kamerun Boyo Washed – średnio palona pod espresso

od 46,00 zł

Wybierz gramaturę

Ten produkt ma wiele wariantów. Opcje można wybrać na stronie produktu

Szybki podgląd

Tanzania

Kawa Tanzania Ngila Estate AA Washed – średnio palona pod espresso

od 47,00 zł

Wybierz gramaturę

Ten produkt ma wiele wariantów. Opcje można wybrać na stronie produktu

Szybki podgląd

Indie

Kawa Ziarnista Indie Monsooned Malabar Kawa świeżo palona – prosto z palarni kawy

od 46,00 zł

Wybierz gramaturę

Ten produkt ma wiele wariantów. Opcje można wybrać na stronie produktu

Szybki podgląd

Uganda

Uganda Bulambuli Espresso – Kawa Świeżo Palona do Ekspresu

od 48,00 zł

Wybierz gramaturę

Ten produkt ma wiele wariantów. Opcje można wybrać na stronie produktu

Szybki podgląd

100% arabica

Kawa Brazylia Santos Guaxupe 100% Arabica – Kawa ziarnista do ekspresu

od 40,00 zł

Wybierz gramaturę

Ten produkt ma wiele wariantów. Opcje można wybrać na stronie produktu

Co możemy zrobić? Wybór świadomego konsumenta

Jeśli chcesz, by zysk z Twojej kawy trafiał bliżej plantacji, masz kilka opcji:

• wybieraj kawy z certyfikatem Fairtrade lub od palarni pracujących w modelu direct trade

• pytaj baristów o pochodzenie ziaren – dobry barista opowie Ci o kooperatywie czy farmie zamiast wymachiwać modnym nazwiskiem

• kupuj kawę w lokalnych palarniach, które otwarcie mówią o cenach zakupu – może to być kilka złotych więcej, ale te pieniądze wracają do rolników

• wspieraj inicjatywy edukujące o odpowiedzialnej konsumpcji kawy

Świat kawy to więcej niż modne kubki i latte art. Za każdą filiżanką stoi człowiek, rodzina, społeczność. Jeśli zależy Ci na sprawiedliwym handlu, warto czasem pochylić się nad tym, skąd biorą się ziarna kawy i kto na nich zarabia. W końcu dobra kawa to nie tylko smak, to też poczucie, że nikogo po drodze nie oszukano – a to, nie ukrywajmy, smakuje najlepiej.

Sprawdź inne nasze artykuły

Metody obróbki kawy – Jak obróbka ziaren wpływa na smak kawy?

Proces obróbki ziaren kawy to kluczowy etap, który w znacznym stopniu kształtuje smak Twojej filiżanki

27
gru

Co ma wpływ na smak kawy?

Co ma wpływ na smak kawy? Jaka kawa smakuje najlepiej? Witajcie! Zacznę przewrotnie od drugiej

27
mar

Kawiarka – jak parzyć kawę w kawiarce? Porady

🌟 Odkryj tajniki parzenia kawy w kawiarce! Krok po kroku, porady i triki, aby uzyskać

20
lip

Decaf z Meksyku El Tucan – Nowość w palarni!

El Tucan Decaf to kawa bezkofeinowa z Meksyku, pełna smaku i aromatu. 100% naturalna, czekoladowo-orzechowa,

16
paź

Sun Festival Kołobrzeg 2025 – sprawdź najlepszą kawę i matche

Muzyka, plaża, ludzie, lato - Kołobrzeg w trakcie Sun Festivalu to czyste szaleństwo. Ale zanim

24
lip

Triangulacja kawowa. Trzy miseczki, jedna inna – czy naprawdę czujesz różnicę?

To nie jest test na to, czy kawa ci smakuje. Nie pytamy o to, czy

02
sie

Historia kawy – skąd pochodzi kawa?

Poznaj niezwykłą podróż kawy, która zaczęła się w etiopskich lasach, przeszła przez arabskie pustynie, by

13
gru

Aeropress – jak zaparzyć kawę?

Aeropress to ikona alternatywnego zaparzania kawy. Zaparzać dla każdego na każdą okazje. Różnorodne możliwości zaparzana

01
mar