Dwie osoby piją tę samą kawę: jedna zachwyca się jej smakiem, druga odstawia filiżankę po pierwszym łyku. Gorycz kawy nie dla każdego oznacza to samo. I choć jako palacze kawy często szukamy przyczyny w ziarnach lub sposobie parzenia, odpowiedź może znajdować się znacznie bliżej, na naszym własnym języku.

W naszej palarni Colbergcoffee pod Kołobrzegiem interesuje nas nie tylko smak kawy, ale również to, jak go odbieramy. Tym razem sięgnęliśmy do książki Jessiki Easto „How to Taste Coffee”, w której autorka sporo miejsca poświęca biologii smaku i różnicom w jego postrzeganiu. Okazuje się, że nasze upodobania do kawy mają znacznie więcej wspólnego z dziedziczeniem i kulturą, niż mogłoby się wydawać.

Z tego artykułu dowiesz się:

  • Dlaczego ludzie różnią się wrażliwością na gorzki smak.
  • Jakie związki odpowiadają za gorycz w kawie i czy kofeina rzeczywiście jest głównym winowajcą.
  • Czy można sprawdzić swoją wrażliwość na gorycz i z czasem nauczyć się ją lubić.

Mamy około 25 receptorów smaku gorzkiego

Gorycz jest jednym z pięciu podstawowych smaków, obok słodyczy, kwaśności, słoności i umami. Jest też prawdopodobnie najbardziej złożonym z nich. Człowiek ma około 25 rodzajów receptorów smaku gorzkiego, które pozwalają wykrywać setki substancji o bardzo różnej budowie chemicznej.

Nie wszystkie gorzkie substancje odbieramy jednak z taką samą intensywnością. Poszczególne receptory reagują na różne związki, a zdolność ich wykrywania nie jest identyczna u wszystkich ludzi. Możemy więc być szczególnie wrażliwi na gorycz jednej substancji, a znacznie mniej na gorycz innej.

Ciekawym przykładem jest sól Epsom, czyli siarczan magnezu. W 2019 roku naukowcy odkryli, że w wykrywaniu jej gorzkiego smaku uczestniczy receptor TAS2R7. To jeden z przykładów pokazujących, jak złożony jest mechanizm odczuwania goryczy i jak wiele jeszcze możemy się o nim dowiedzieć.

Niechęć do gorzkiego smaku jest wrodzona. Obserwuje się ją zarówno u niemowląt, jak i u innych zwierząt. Z biologicznego punktu widzenia gorycz stanowi ostrzeżenie przed potencjalnie szkodliwymi substancjami. Mimo to w dorosłym życiu chętnie sięgamy po kawę, ciemną czekoladę czy piwo.

Za gorycz kawy nie odpowiada wyłącznie kofeina

W kawie występuje od 70 do 200 związków odpowiedzialnych za gorzki smak. Najbardziej znanym jest oczywiście kofeina, ale jej udział w całkowitej goryczy wynosi zaledwie 10-20%. Znacznie większe znaczenie mają substancje powstające podczas palenia ziaren.

Espresso z ekspresu do filiżanki Colbergcoffee
Espresso spływające z kolby do białej filiżanki z logo palarni Colbergcoffee.

Mowa przede wszystkim o laktonach kwasów chlorogenowych oraz fenyloindanach. Easto przytacza również opis charakteru ich goryczy opracowany przez Specialty Coffee Association (SCA). Okazuje się, że gorzki smak może mieć zarówno łagodny, aksamitny charakter, jak i ostry, nieprzyjemny przebieg.

ZwiązekUdział w goryczy kawyCharakter goryczy wg SCA
Laktony kwasów chlorogenowych50-70%Okrągła, aksamitna, gładka
FenyloindanyDo 30%Ostra, nieprzyjemna
Kofeina10-20%Czysta, jednowymiarowa

Podane wartości są szacunkowe i nie stanowią stałego składu każdej filiżanki. Do 20% gorzkiego smaku kawy może ponadto pochodzić ze związków, których dotychczas nie zidentyfikowano. Naukowcy nie potwierdzili jeszcze w pełni, czy istnieją odrębne rodzaje gorzkiego smaku, czy różnice w jego odbiorze wynikają z towarzyszących mu wrażeń, takich jak słoność, cierpkość lub metaliczny posmak.

Znaczenie ma także gatunek kawowca. Jedną z różnic między arabiką i robustą jest naturalna zawartość gorzkich związków. Coffea canephora, do której należy robusta, zawiera ich więcej niż Coffea arabica.

Nawet arabica staje się jednak bardziej gorzka w miarę palenia. W książce „The World Atlas of Coffee” James Hoffmann przedstawia zależność pomiędzy trzema smakami: kwasowością, słodyczą i goryczą. Wraz z postępem palenia kwasowość maleje, gorycz wzrasta, a słodycz osiąga swoje maksimum pomiędzy nimi.

Scott Rao w książce „The Coffee Roaster’s Companion” wiąże wzrost goryczy między innymi z karmelizacją. Podczas palenia zmieniają się również kwasy w kawie, w tym kwasy chlorogenowe, które stopniowo ulegają rozpadowi. Według Rao w jasno palonych ziarnach pozostaje około 50% ich pierwotnej ilości, a w ciemno palonych może to być zaledwie 20%. Przy ciemniejszym paleniu zwiększa się znaczenie fenyloindanów, odpowiedzialnych za mniej przyjemny charakter gorzkiego smaku.

Na intensywność goryczy wpływają również stężenie rozpuszczonych substancji w naparze oraz przebieg ekstrakcji kawy. Nie będę tutaj szczegółowo omawiał techniki parzenia, ponieważ poświęciliśmy temu osobny artykuł „dlaczego kawa jest gorzka”.

Czy geny decydują o tym, jak smakuje nam kawa?

Receptory smaku, podobnie jak wiele innych cech naszego organizmu, są uwarunkowane przez DNA. Różnimy się nie tylko zdolnością wykrywania poszczególnych substancji, ale również intensywnością ich odczuwania. Możemy mieć także różną liczbę kubków smakowych.

Dwie miseczki cuppingowe z kawą Indie Mooleh Manay po maceracji karbonowej
Dwie miseczki cuppingowe z kawą Indie Mooleh Manay podczas degustacji.

Genetyka wpływa na postrzeganie wszystkich pięciu podstawowych smaków. W przypadku słodyczy może odpowiadać nawet za jedną trzecią zmienności w jej odczuwaniu. Różnice w odbiorze smaków mogą z kolei przekładać się na nasze wybory żywieniowe.

W nauce o smaku funkcjonuje określenie „supertaster”. Oznacza osobę, która odczuwa podstawowe smaki intensywniej niż przeciętny człowiek. Do badania tego zjawiska naukowcy wykorzystują między innymi dwie gorzkie substancje: fenylotiokarbamid (PTC) oraz 6-n-propylotiouracyl (PROP).

Dla jednych ludzi substancje te są wyjątkowo gorzkie, podczas gdy inni w ogóle nie wyczuwają ich smaku. Naukowcy zidentyfikowali geny związane z ich wykrywaniem, choć nadal nie wyjaśnia to w pełni wszystkich różnic we wrażliwości smakowej.

Easto podaje w swojej książce następujące dane dotyczące wrażliwości na te substancje:

  • Około 25% ludzi wykazuje bardzo wysoką wrażliwość na PROP.
  • Kolejne 45-50% ludzi wykazuje umiarkowaną wrażliwość na PROP.
  • Około 70% ludzi jest w stanie wyczuć PTC.

Proporcje te różnią się pomiędzy populacjami. W przywoływanych przez autorkę badaniach najmniejszą częstość wykrywania gorzkich substancji testowych odnotowano wśród rdzennej ludności Australii i Nowej Gwinei, a największą wśród rdzennej ludności obu Ameryk. Nie wszyscy przedstawiciele danej społeczności mają jednak taką samą wrażliwość smakową.

Różnice te dotyczą nie tylko kawy. Osoby o ponadprzeciętnej wrażliwości smakowej częściej odbierają brokuły, brukselkę i szpinak jako nieprzyjemnie gorzkie. Często nie przepadają również za ciemną czekoladą i papryczkami chili. W badaniach zaobserwowano również tendencję do spożywania mniejszych ilości alkoholu oraz unikania czarnej kawy przez osoby wyczuwające PROP.

Dlaczego jedni słodzą kawę, a inni nie?

W 2022 roku przeprowadzono badanie wśród włoskich konsumentów kawy, które Easto przywołuje w swojej książce. Naukowcy analizowali związek pomiędzy odziedziczonymi predyspozycjami smakowymi a preferowaniem kawy z cukrem lub bez niego. Wyniki pokazały dwie interesujące zależności.

Osoby mające predyspozycje do silniejszego odczuwania goryczy kofeiny częściej wybierały kawę słodzoną. Z kolei osoby mające predyspozycje do intensywniejszego odczuwania słodyczy częściej preferowały kawę bez dodatku cukru.

Mowa tutaj o tendencjach zaobserwowanych w badaniu, a nie o zasadach obowiązujących wszystkich konsumentów. Nie możemy na podstawie tego, jak ktoś pije kawę, określić jego predyspozycji genetycznych. Wyniki pomagają jednak zrozumieć, dlaczego dwie osoby mogą zupełnie inaczej oceniać smak tego samego naparu.

Sprawdź swoją wrażliwość na gorzki smak

Czy jesteś osobą określaną jako supertaster? W książce znajdziemy proste ćwiczenie, które pozwala orientacyjnie przyjrzeć się własnej wrażliwości smakowej. Potrzebujemy barwnika spożywczego, patyczka kosmetycznego, kawałka papieru, zwykłego dziurkacza i aparatu w telefonie.

Skorupka z fusów na powierzchni naparu w miseczce cuppingowej
Skorupka z fusów na powierzchni naparu podczas cuppingu.
  • Za pomocą dziurkacza wykonaj otwór w kawałku papieru.
  • Nanieś jedną lub dwie krople barwnika spożywczego na patyczek kosmetyczny, a następnie zabarw nim fragment języka.
  • Przyłóż papier z otworem do zabarwionego miejsca i zrób zdjęcie.
  • Policz brodawki widoczne wewnątrz otworu.

Według ćwiczenia opisanego przez Easto obecność ponad 35 brodawek może wskazywać na ponadprzeciętną wrażliwość smakową. Wynik w okolicach 35 odpowiada typowej wrażliwości. Nie jest to jednak diagnoza ani dokładny pomiar zdolności odczuwania wszystkich gorzkich substancji.

Istnieją również gotowe zestawy do badania smaku, zawierające papierki nasączone PTC, benzoesanem sodu i tiomocznikiem oraz papierek kontrolny. Dostępne są także oddzielne testy PROP. W zależności od indywidualnych predyspozycji można wyczuwać wszystkie substancje, tylko niektóre lub żadnej.

Sama autorka książki wyczuwa PROP, tiomocznik i benzoesan sodu, ale nie wyczuwa PTC. Żadna z tych substancji nie wywołuje u niej szczególnie silnej reakcji. To dobry przykład pokazujący, dlaczego wrażliwości smakowej nie należy sprowadzać do wyniku jednego testu.

Czy gorzką kawę można nauczyć się lubić?

To, z jakimi predyspozycjami przychodzimy na świat, jest tylko częścią odpowiedzi. Na nasze preferencje wpływają również rodzina, dostępność określonych produktów, tradycje kulinarne i otoczenie społeczne. Przez całe życie gromadzimy doświadczenia, które kształtują nasze upodobania.

Easto przywołuje badania biopsycholożki Julie Mennelli, zajmującej się rozwojem preferencji smakowych. Wynika z nich, że uczymy się lubić to, co jemy. Proces ten może rozpoczynać się jeszcze przed narodzinami, a następnie rozwijać podczas karmienia mlekiem matki.

Różnice we wrażliwości smakowej można obserwować również pomiędzy kulturami. W badaniu opublikowanym w 2018 roku w czasopiśmie „Chemical Senses” porównano uczestników z Japonii i Tajlandii. Japończycy rozpoznawali podstawowe smaki przy niższych stężeniach niż Tajowie.

Odmienne przyzwyczajenia związane z kawą występują nawet w obrębie jednego kraju. Autorka podaje przykład amerykańskiego środowiska kawy specialty, które ceni złożoność smaku i zbalansowaną kwasowość. Jednocześnie wielu tradycyjnych konsumentów w Stanach Zjednoczonych wybiera ciemniejsze palenie, niską kwasowość i wyraźną gorycz.

Badania nad preferencjami smakowymi wskazują, że wielokrotny kontakt z określonym smakiem może zwiększać naszą tolerancję na niego. Jest to szczególnie widoczne w przypadku goryczy. Znaczenie może mieć także kojarzenie gorzkiego smaku z czymś przyjemnym.

Nie oznacza to jednak, że każdy z czasem polubi czarną kawę. Jeżeli jesteśmy wyjątkowo wrażliwi na określony smak, samo przyzwyczajanie się do niego nie zawsze wystarczy. Nie ma też potrzeby zmuszania się do picia kawy, która nie sprawia nam przyjemności.

Najważniejsze wnioski

  • Gorycz kawy pochodzi z 70 do 200 różnych związków chemicznych.
  • Kofeina odpowiada za zaledwie 10-20% gorzkiego smaku kawy.
  • Odziedziczone predyspozycje wpływają na zdolność wykrywania gorzkich substancji oraz intensywność ich odczuwania.
  • Ciemniejsze palenie zwiększa gorycz, ale na jej odbiór wpływa również indywidualna wrażliwość smakowa.
  • Kultura, przyzwyczajenia i doświadczenia mogą zmieniać nasze podejście do gorzkiego smaku przez całe życie.

Jakich kaw spróbować, jeśli przeszkadza Ci gorycz?

Jeżeli nie przepadasz za intensywną goryczą charakterystyczną dla ciemnego palenia, spróbuj sięgnąć po kawy jasno palone. W naszej palarni znajdziesz między innymi kwiatową, delikatnie owocową Etiopia Yirgacheffe Mamo Kacha oraz Brazylia Yellow Bourbon Fazenda Rainha, kawę natural o nutach czekolady i pomarańczy.

Inną możliwością jest kawa bezkofeinowa. W Colbergcoffee mamy między innymi Kolumbia Excelso Medellin Decaf Swiss Water o nutach mlecznej czekolady, orzechów i kakao. Pamiętaj jednak, że kofeina odpowiada tylko za część gorzkiego smaku, dlatego kawa po dekofeinizacji również będzie zawierała gorzkie związki.

Niezależnie od tego, którą kawę wybierzesz, kieruj się przede wszystkim własnymi odczuciami. Nie musisz lubić dokładnie tego samego smaku, który zachwyca innych miłośników kawy.

PROMOCJA

Kawa przelewowa

Etiopia Yirgacheffe Mamo Kacha

jasno palona · data: 4.11.2026Czekolada, cytryna, kwiaty
Pierwotna cena wynosiła: 45,00 zł.Aktualna cena wynosi: 39,60 zł.
PROMOCJA

Kawa z Brazylii

Brazylia Yellow Bourbon Fazenda Rainha

jasno palona · data: 19.10.2026Czekolada, pomarańcza, skórka pomarańczy
Pierwotna cena wynosiła: 44,00 zł.Aktualna cena wynosi: 38,72 zł.
PROMOCJA
DECAF

Bezkofeinowa

Kolumbia Excelso Medellin Decaf Swiss Water

średnio palonaMleczna czekolada, orzech, kakao
od 39,60 zł
Ten produkt ma wiele wariantów. Opcje można wybrać na stronie produktu
Dlaczego ta sama kawa dla jednej osoby jest bardziej gorzka niż dla drugiej?

Ludzie różnią się wrażliwością receptorów smaku oraz zdolnością wykrywania poszczególnych gorzkich substancji. Na odbiór naparu wpływają również dotychczasowe doświadczenia i przyzwyczajenia smakowe.

Czy kofeina jest głównym źródłem goryczy w kawie?

Nie. Kofeina odpowiada za około 10-20% gorzkiego smaku kawy, a znacznie większy udział mają laktony kwasów chlorogenowych oraz inne związki powstające podczas palenia.

Kim jest supertaster?

Jest to osoba o ponadprzeciętnej wrażliwości smakowej, która odczuwa podstawowe smaki intensywniej niż inni. Do badania tego zjawiska wykorzystuje się między innymi gorzkie substancje PTC i PROP.

Dlaczego ciemno palona kawa jest bardziej gorzka?

Podczas palenia ziaren zachodzą przemiany chemiczne prowadzące do powstawania gorzkich substancji. Za ostrą, nieprzyjemną gorycz charakterystyczną dla ciemniejszego palenia odpowiadają między innymi fenyloindany.

Czy kawa bezkofeinowa również jest gorzka?

Tak, ponieważ kofeina jest tylko jednym z wielu gorzkich związków występujących w kawie. Usunięcie kofeiny nie oznacza wyeliminowania gorzkiego smaku.

Czy można przyzwyczaić się do gorzkiego smaku kawy?

Tak, regularny kontakt z gorzkim smakiem może zwiększać jego tolerancję i sprzyjać zmianie preferencji. Nie u każdego jednak proces ten przebiega tak samo, zwłaszcza w przypadku osób szczególnie wrażliwych na gorycz.

Przeczytaj też

Gorycz kawy: czy to geny decydują o tym, co czujesz?

Pijemy tę samą kawę, ale niekoniecznie czujemy to samo. Za nasze odczuwanie goryczy odpowiadają nie

Kawa w Wigilię: skąd wziął się zwyczaj kawy po kolacji?

Filiżanka kawy po wieczerzy wigilijnej wydaje się czymś zupełnie naturalnym. Dawne opisy polskich świąt nie

Micro mill: jak małe przetwórnie zmieniły kawę z Kostaryki

Przez niemal dwa stulecia Kostaryka budowała reputację producenta wysokiej jakości kawy. Dopiero małe przetwórnie pozwoliły

Kwasy w kawie: cytryna, jabłko i ocet w jednej filiżance

Cytrynowy, jabłkowy i octowy to trzy kwasy w kawie o różnym charakterze. Palenie zmienia ich

Kawa z Papui-Nowej Gwinei: historia, regiony i smak

Od 18 plantacji z nasion jamajskiej Blue Mountain do tysięcy drobnych gospodarstw. Poznaj historię, regiony

Espresso raz szybko, raz wolno: kiedy ruszać młynek?

Ta sama kawa, niezmienione ustawienie młynka, a espresso raz płynie szybciej, raz wolniej. Zobacz, co

WDT: co to jest i jak rozprowadzić kawę igłą w sitku?

WDT, czyli Weiss Distribution Technique: jak według Scotta Rao rozbijać grudki kawy igłą w sitku,

Monsooned Malabar: co to jest kawa monsunowana?

Monsooned Malabar to kawa z Indii, której ziarna przez trzy lub cztery miesiące chłoną wilgoć

Dodaj komentarz

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA. Obowiązują Polityka prywatności i Warunki korzystania Google.